Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlanan yayın, uluslararası örnekler ve uygulama modelleriyle alana katkı sunuyor.

Fiziksel Erişimin Ötesinde Bir Kapsayıcılık Anlayışı

Kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılmakta güçlük çeken grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçlerindeki rolü de ele alınıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olması hedefleniyor.

Eser, Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesinin artırılması amaçlanıyor. Çalışma, uluslararası araştırmacıların ve farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla hazırlandı.

Dijital Teknolojiler ve Kapsayıcı Müzeler

Eserde kültürel miras turizmi, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, dijital hikâye anlatıcılığı ve kapsayıcı eğitim gibi başlıklar inceleniyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı ve oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları değerlendiriliyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve göç ile aidiyet ilişkisi gibi konular da ele alınıyor.

Yayının vurguladığına göre kapsayıcılık; ulaşım sistemlerinden kurumların çalışma biçimine, kültürel anlatılardan dijital içeriklere kadar uzanan geniş bir alanla ilişkili. Hangi toplulukların hafızasına yer verildiği de bu tabloda belirleyici bir unsur olarak görülüyor.

“Erişim Tek Başına Yeterli Değil”

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, bireylerin fiziksel, duyusal, sosyal veya ekonomik koşullarından bağımsız olarak bu mirasa erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle artıyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık sağlamadığını belirtiyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek ya da dijital içeriğe ulaşabilmek, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği veya karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini, ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değeri; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı bulunuyor.