TÜBA Başkanı Şeker, COP31’de İklim-Sağlık Politikalarında Bilim Akademilerinin Rolünü Anlattı

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamındaki “Science and Leadership for Climate-Resilient Health Systems” başlıklı uluslararası etkinlikte konuştu. Şeker, iklim krizinin aynı zamanda bir sağlık krizi olduğunu belirterek bilim akademilerinin bağımsız danışmanlık, ulusal araştırma kapasitesinin güçlendirilmesi ve eşitlikçi uluslararası iş birlikleri yoluyla politika süreçlerinde etkin rol alması gerektiğini ifade etti.

Etkinlik, 9 Kasım 2026 tarihinde Mavi Alan Türkiye Pavilyonu’nda gerçekleşti. Oturumun moderatörlüğünü ABD Ulusal Tıp Akademisi Başkanı Dr. Victor J. Dzau yürüttü. Panelde Brezilya Sağlık Bakanlığı’ndan Dr. Agnes Soares da Silva, Dünya Sağlık Örgütü’nden Dr. Maria Neira ve Endonezya Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Daniel Murdiyarso konuşmacı olarak yer aldı.

Sağlık Riskleri Büyüyor

Şeker konuşmasında sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, seller ve orman yangınlarının insan sağlığını doğrudan etkilediğine dikkat çekti. Gıda ve su güvenliğini tehdit eden bu olayların bazı bulaşıcı hastalıkların yayılmasını da artırdığını söyledi. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2000-2019 arasında dünya genelinde her yıl yaklaşık 489 bin sıcaklıkla ilişkili ölüm yaşandı. Şeker, yaşlıların, çocukların, açık havada çalışanların ve kaynakları sınırlı toplulukların bu risklere karşı daha savunmasız olduğunu belirtti.

Şeker, çözüm için “Tek Sağlık” yaklaşımının benimsenmesi gerektiğini savundu. İnsan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birlikte ele alınması gerektiğini ifade eden Şeker, bu yaklaşımın bakanlıkları, yerel yönetimleri, üniversiteleri ve bilim akademilerini bir araya getiren bir yönetişim modeline dönüşmesi çağrısında bulundu.

Üç Temel Katkı Alanı

Şeker, bilim akademilerinin politikalara katkısını üç başlıkta değerlendirdi. Birincisi, bağımsız bilimsel danışmanlığın politika yapım süreçlerine daha fazla dahil edilmesidir. İkincisi, önleyici sağlık hizmetlerinin ve ulusal kurumsal kapasitenin güçlendirilmesidir. Üçüncüsü ise eşitlikçi uluslararası bilimsel iş birliğidir. Şeker, her ülkenin kendi bilimsel kanıtlarını üretebilmesi ve önceliklerini belirleyebilmesi gerektiğini vurguladı.

Bu bağlamda TÜBA’nın 2020 yılında yayımladığı “Türkiye’de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu” ile COP31 için hazırlanan “COP31 Eylem Gündemi Hedefleri: Sentez Raporu” örnek olarak gösterildi. Sentez raporunun iklime dirençli şehirler, elektrifikasyon, döngüsel ekonomi, iklim eğitimi ve iklim finansmanı gibi altı alanda öneriler sunduğu belirtildi. Şeker ayrıca TÜBA, TÜBİTAK ve TÜSEB’in birbirini tamamlayan rollerinin bu iş birliğine örnek oluşturduğunu ifade etti.

Akademilere Yönelik Somut Öneriler

Moderatör Dzau’nun, düşük ve orta gelirli ülkelerde bilim akademilerinin politika üzerindeki etkisini nasıl artırabileceği sorusuna yanıt veren Şeker üç öneride bulundu. Bunlardan ilki, sağlık, tarım ve çevre bakanlıklarını bir araya getiren “Tek Sağlık” konseylerinin kurulması ve akademilerin bu konseylerin bilimsel sekreterliğini üstlenmesiydi. İkincisi, ülkelerin kendi koşullarını yansıtan bölgesel veri ve araştırma kapasitesinin geliştirilmesiydi. Üçüncüsü ise düşük ve orta gelirli ülkelerden araştırmacıların uluslararası projelerde araştırma sorularını belirleyen eşit ortaklar olarak yer almasıydı. Şeker, yanıtını “konseyler kurun, veri üretin, insanlara yatırım yapın” sözleriyle tamamladı.

Ölçüt: Korunan Hayatlar ve Oluşturulan Direnç

Şeker, panelin kapanışında iklim-sağlık sorununun fark edilmesi aşamasından ölçülebilir sonuçların elde edilmesi aşamasına geçilmesi gerektiğini söyledi. Bilimsel akademilerin görevinin yalnızca rapor ve öneri hazırlamak olmadığını, hükümetlerin önceliklerini belirlemesine, politikalarının etkisini değerlendirmesine ve ilerlemeyi izlemesine yardımcı olmak olduğunu belirtti. İklim ve sağlık alanındaki başarının üretilen strateji sayısıyla değil, korunan hayatlar ve oluşturulan dirençle ölçülmesi gerektiğini vurguladı.